МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ НАВУКОВА-МЕТАДЫЧНАЯ УСТАНОВА «НАЦЫЯНАЛЬНЫ ІНСТЫТУТ АДУКАЦЫІ» МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ
МЕТАДЫЧНЫЯ РЭКАМЕНДАЦЫІ ПА АРГАНІЗАЦЫІ ПРАЦЫ З ВЫХАВАЛЬНІКАМІ УСТАНОВ АДУКАЦЫІ, ІНШЫХ АРГАНІЗАЦЫЙ, ЯКІЯ РЭАЛІЗУЮЦЬ АДУКАЦЫЙНУЮ ПРАГРАМУ ДАШКОЛЬНАЙ АДУКАЦЫІ, БАЦЬКАМІ (ЗАКОННЫМІ ПРАДСТАЎНІКАМІ) ВЫХАВАЛЬНІКАЎ выхаваўцаў ГРАМАДЗЯНСКА-ПАТРЫЯТЫЧНАЙ КУЛЬТУРЫ
2023
УТРЫМАННЕ I. Агульныя палажэнні…………………………………………………......3
II. Нарматыўнае прававое забеспячэнне арганізацыі работы па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў ва ўстанове адукацыі……………………………….…3
III. Змест, формы і метады фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў устаноў дашкольнай адукацыі…………………………………………………………………….5
IV. Арганізацыя развіваючага прадметна-прасторавага асяроддзя ўстановы дашкольнай адукацыі, якая садзейнічае фарміраванню асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў ……..……....8
V. Узаемадзеянне ўстановы дашкольнай адукацыі з бацькамі (законнымі прадстаўнікамі) выхаванцаў, накіраванае на фарміраванне асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры …………12
VI. Навукова-метадычнае забеспячэнне працэсу фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў …………....14
VII. Прыкладанні ………………………………………………………18
Дадатак 1 Рэкамендуемы інфармацыйны матэрыял, размешчаны на інтэрнэт-рэсурсах дзяржаўных органаў (арганізацый)
Дадатак 2 Даследчыя работы дзяцей дашкольнага ўзросту, прадстаўленыя на рэспубліканскім конкурсе даследчых работ дзяцей дашкольнага ўзросту “Я – даследчык” у намінацыі “Мая Радзіма Беларусь” (2022)
Дадатак 3 Сацыяльна-педагагічны праект "Вясёлая прагулка РАЗАМ" Мінскай вобласці. Маршруты выхаднога дня для дзяцей дашкольнага ўзросту і іх бацькоў (патрыятычны змест)
Дадатак 4 Рэкамендацыі па выкарыстанні ў адукацыйным працэсе навукова-папулярных выданняў серыі “Я ганаруся! / Я ганаруся!»
СЦВЯРДЖАЮ Намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь ________________А. В. Кадлубай Метадычныя рэкамендацыі па арганізацыі работы з выхаванцамі ўстаноў адукацыі, іншых арганізацый, якія рэалізуюць адукацыйную праграму дашкольнай адукацыі, бацькамі (законнымі прадстаўнікамі) выхаванцаў па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры. I. Агульныя палажэнні Мэтай даных Метадычных рэкамендацый па арганізацыі работы з выхаванцамі ўстаноў адукацыі, іншых арганізацый, якія рэалізуюць адукацыйную праграму дашкольнай адукацыі (далей - установы дашкольнай адукацыі), бацькамі (законнымі прадстаўнікамі) выхаванцаў па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры (далей - Метадычныя рэкамендацыі). ідэалогіі ва ўдзельнікаў адукацыйнага працэсу ўстаноў дашкольнай адукацыі. Метадычныя рэкамендацыі накіраваны на ўзгодненую дзейнасць педагагічных работнікаў па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў устаноў дашкольнай адукацыі, уцягванне бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў у адукацыйны працэс. Метадычныя рэкамендацыі вызначаюць змест, формы і метады, нарматыўнае прававое і навукова-метадычнае забеспячэнне фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры. У Метадычных рэкамендацыях выкарыстоўваюцца тэрміны і іх вызначэнні, устаноўленыя Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб адукацыі, іншымі нарматыўнымі прававымі актамі ў сферы адукацыі. Метадычныя рэкамендацыі адрасуюцца педагагічным работнікам устаноў дашкольнай адукацыі. II. Нарматыўнае прававое забеспячэнне арганізацыі работы па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў ва ўстанове адукацыі Арганізацыя работы па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў ва ўстанове адукацыі павінна ажыццяўляцца ў адпаведнасці з патрабаваннямі наступных нарматыўных прававых актаў у сферы адукацыі: Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адукацыі; Палажэння аб заснаванні дашкольнай адукацыі, зацверджанага пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 4 жніўня 2022 г. № 230; адукацыйнага стандарту дашкольнай адукацыі, зацверджанага пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 4 жніўня 2022 г. № 228; вучэбнай праграмы дашкольнай адукацыі, зацверджанай пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 4 жніўня 2022 г. № 229 (далей - вучэбная праграма); тыпавога вучэбнага плана дашкольнай адукацыі, зацверджанага пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 15 жніўня 2019 г. № 139 (у рэдакцыі пастановы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 12 мая 2023 г. № 152) (далей - тыпавы навучальны план); Праграмы патрыятычнага выхавання насельніцтва Рэспублікі Беларусь на 2022–2025 гады, зацверджанай пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 29 снежня 2021 г. № 773; Праграмы бесперапыннага выхавання дзяцей і навучэнскай моладзі на 2021–2025 гг., зацверджанай пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 31 снежня 2020 г. № 312, “Метадычныя рэкамендацыі па рэалізацыі праграмы бесперапыннага выхавання дзяцей і навучэнскай моладзі на 2021–2; Канцэпцыі бесперапыннага выхавання дзяцей і навучэнскай моладзі, зацверджанай пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 15 ліпеня 2015 г. № 82. Пералічаныя нарматыўныя прававыя акты, якія рэгулююць пытанні арганізацыі адукацыйнага працэсу, размешчаны: на Інтэрнэт-партале Міністэрства адукацыі (https://edu.gov.by/urovni-obrazovaniya/doshkolnoe-obrazovanie/doshkolnoe-obrazovanie/informatsiya/nauchno-metodicheskoe-obespechenie/); Нацыянальным прававым інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь (https://pravo.by/natsionalnyy-reestr/natsionalnyy-reestr-pravovykh-aktov-respubliki-belarus/); у інфармацыйна-пошукавай сістэме "Эталон" і "ЭТАЛОН-ONLINE" Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь (тэматычны банк даных прававой інфармацыі "Адукацыя") (www.etalonline.by). III. Змест, формы і метады фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў устаноў дашкольнай адукацыі Змест працэсу фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў прадстаўлена ў вучэбнай праграме і накіравана: на набыццё выхаванцамі першапачатковых ведаў аб сваёй сям'і, родным краі, краіне, дзяржаўных сімвалах, вядомых людзях; выхаванне паважлівых адносін да гераічнага мінулага свайго народа, каштоўнасных адносін да жыцця і міру, павагі да абаронцаў Айчыны, да памяці загінуўшых воінаў, пачуцця гонару за дасягненні сваёй краіны; фарміраванне ў выхаванцаў пярвічных уяўленняў аб асновах дзяржаўнай ідэалогіі; прывіццё ім агульначалавечых, гуманістычных каштоўнасцей, ідэй, перакананняў, якія адлюстроўваюць сутнасць беларускай дзяржаўнасці; фармаванне асноў маральных уяўленняў, назапашванне досведу маральных паводзін, узбагачэнне эмацыйнай сферы пасродкам засваення маральна-этычных нормаў, далучэнне да агульначалавечых і гуманістычных каштоўнасцяў. Працэс фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў найбольш эфектыўны пры інтэграцыі зместу адукацыйных абласцей вучэбнай праграмы «Дзіця і грамадства», «Дзіця і прырода», «Развіццё гаворкі і культура моўных зносін», «Развіццё маўлення і культура маўленчых зносін», «Выяўленчае мастацтва "Мастацкая літаратура" ва ўсіх узроставых групах. Фарміраванне асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў ва ўстанове дашкольнай адукацыі ажыццяўляецца як у спецыяльна арганізаванай дзейнасці, рэгламентаванай тыпавым вучэбным планам (гульня, занятак), так і ў нерэгламентаванай дзейнасці выхаванцаў (гульнявой, пазнавальнай, мастацкай, зносінах і інш.), у час правядзення рэжымных момантаў (ранішняй зарадкі). Формамі арганізацыі адукацыйнага працэсу з выхаванцамі могуць быць: заняткі, гульні, тэматычныя экскурсіі (у тым ліку віртуальныя), мэтавыя прагулкі, святы, забавы, адукацыйныя праекты і інш. У якасці метадаў і прыёмаў фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў могуць выступаць: назіранні; гутаркі; чытанне і развучванне твораў мастацкай літаратуры і фальклору; слуханне музычных твораў; выкананне беларускіх народных песень, танцаў; разгляданне рэпрадукцый карцін, ілюстрацый, прадметаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва; выкананне калектыўных творчых работ; падарожжа па карце і інш.
З мэтай развіцця пазнавальнай цікавасці выхаванцаў, фарміравання, пашырэння і ўдакладнення іх уяўленняў аб народнай культуры і традыцыях рэкамендуецца выкарыстоўваць розныя віды гульняў: абрадавыя, заснаваныя на традыцыях правядзення свят і абрадаў ("Гуканне вясны", "Каляды", "Дажынкі" і інш.); рухомыя, гульні-карагоды, звязаныя з працай, побытам, вераваннямі і звычаямі (“Грушка”, “Што робіш?”, “Вузельчык”, “Мак”; “Жмуркі”, “Пляцень”, “Лянок” і інш.); гульні-драматызацыі па матывах беларускіх казак (песень, пацешак); гульні-падарожжы ("Вандроўка па замках Беларусі", "Горад майстроў", "Нашы святы", "У госці ды зубра" і інш.); дыдактычныя гульні (“Прыродныя сімвалы Беларусі”, “Беларускія народныя музычныя інструменты”, “Смачна есці!”, “З якой казкі герой?”, “Беларуская нацыянальная кухня” і інш.) і г.д.
Развіццю сацыяльнай актыўнасці ў зносінах і сумеснай дзейнасці з аднагодкамі і дарослымі будзе садзейнічаць прыцягненне выхаванцаў да пасільнай грамадска карыснай працы ў бліжэйшым асяроддзі. Фарміраванне ў выхаванцаў уяўленняў аб дзяржаўных сімвалах Рэспублікі Беларусь, разуменне іх ролі і значэння з'яўляецца адным з напрамкаў фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры. Вывучэнне дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь ва ўстанове дашкольнай адукацыі ажыццяўляецца з улікам узроставых пазнавальных асаблівасцей выхаванцаў.
Змест вучэбнай праграмы прадугледжвае ў сярэдняй групе выхаванцаў (ад 4 да 5 гадоў) у рамках рэалізацыі задач адукацыйнай вобласці "Дзіця і грамадства" фарміраванне ўяўленняў аб дзяржаўных сімвалах Рэспублікі Беларусь, дзяржаўных святах і агульнарэспубліканскіх святочных днях, асноўных славутасцях малой радзімы і горада Мінска - сталіцы Рэспублікі Беларусь і інш. у старэйшых групах выхаванцаў (ад 5 да 6 гадоў, ад 6 да 7 гадоў) – аб Дзяржаўным флагу Рэспублікі Беларусь як аб адным з нацыянальных сімвалаў, элементах Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўным гімне Рэспублікі Беларусь; фарміраванне гонару і павагі да дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь, усведамлення сябе грамадзянінам Рэспублікі Беларусь, умення выконваць правілы паводзін на цырымоніі ўздыму Дзяржаўнага флага Рэспублікі Беларусь і выканання Дзяржаўнага гімна Рэспублікі Беларусь і інш.
Для азнаямлення выхаванцаў з дзяржаўнымі сімваламі мэтазгодна выкарыстоўваць наступныя метады і прыёмы: разгляданне ілюстрацый з выявай Дзяржаўнага флага Рэспублікі Беларусь і Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь, якое суправаджаецца каментарыем педагагічнага работніка, тлумачэннем элементаў дзяржаўных сімвалаў, што дасць магчымасць дзіцяці больш дакладна ўбачыць дэталі і адрозніваць іх; разгляданне прадметаў з выявай Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь (вокладка пашпарта, пасведчанне аб нараджэнні, маркі, урадавыя ўзнагароды (пры сустрэчах з ветэранамі вайны і працы і інш.)); прыцягненне ўвагі выхаванцаў да выяваў сімвалаў нашай дзяржавы, якія сустракаюцца ў паўсядзённым жыцці; далучэнне іх да асобных, даступных дзіцячага разумення грамадскіх падзей, якія адлюстроўваюць стаўленне беларусаў да дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь; тлумачэнне выхаванцам зместу Дзяржаўнага гімна Рэспублікі Беларусь; праслухоўванне гімна ў спалучэнні з папярэднім каментаром педагагічнага работніка аб тым, як трэба паводзіць сябе падчас гучання (выканання) гімна; гутаркі з выхаванцамі аб тым, дзе і калі выкарыстоўваюцца дзяржаўныя сімвалы (напрыклад, у святочныя дні на вуліцах вывешваюць флагі, у гонар спартсменаў-пераможцаў гучыць Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь і ўзнімаюць Дзяржаўны флаг Рэспублікі Беларусь); назіранне падчас прагулак і экскурсій за змяненнямі ў сваім населеным пункце напярэдадні дзён дзяржаўных свят і святочных дзён з далейшым абмеркаваннем уражанняў выхаванцаў і інш.
Загадам Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 25.05.2022 № 368 «Аб удасканаленні работы па патрыятычным выхаванні» вызначана, што ва ўстановах адукацыі неабходна арганізаваць на пастаяннай аснове правядзенне ўрачыстых лінеек з абавязковым праслухоўваннем (выкананнем) Дзяржаўнага гімна Рэспублікі Беларусь, узняццем Дзяржаўнага сцяга флагштокам) у дні дзяржаўных свят і агульнарэспубліканскіх святочных дзён (Дзень народнага адзінства, Дзень абаронцаў Айчыны і Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, Дзень Канстытуцыі, Дзень працы, Дзень Перамогі, Дзень Дзяржаўнага флага, Дзяржаўнага герба і Дзяржаўнага гімна Рэспублікі Беларусь), Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь (Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь). У выпадку, калі дзяржаўнае свята або святочны дзень з'яўляецца непрацоўным днём, урачыстае мерапрыемства праводзіцца ў апошні працоўны дзень да ўстаноўленай даты дзяржаўнага свята, святочнага дня. Кіраўнікі ўстаноў адукацыі павінны забяспечыць: неабходныя паважлівыя адносіны да дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь пры арганізацыі ўрачыстых мерапрыемстваў; размяшчэнне на афіцыйных сайтах, у сацыяльных сетках і месэнджарах устаноў адукацыі інфармацыі аб вышэйназваных урачыстых мерапрыемствах. IV. Арганізацыя развіваючага прадметна-прасторавага асяроддзя ўстановы дашкольнай адукацыі, якая садзейнічае фарміраванню асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў Сістэма работы па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў патрабуе арганізацыі асаблівых умоў, стварэння развіваючага прадметнапрасторавага асяроддзя, якое забяспечвае яркую вобразнасць, нагляднасць, комплекс адчуванняў і эмацыйных перажыванняў выхаванцаў. Рэкамендуецца стварэнне цэнтраў па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры ва ўсіх узроставых групах установы дашкольнай адукацыі. Цэнтр па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры павінен адпавядаць наступным патрабаванням: інфарматыўнасць (наяўнасць і разнастайнасць дыдактычнага і інфармацыйнага матэрыялу павінна быць метадычна мэтазгодным); стабільнасць і дынамічнасць (ствараецца на працяглы тэрмін, але з зменамі, якія рэгулярна ўносяцца ў залежнасці ад узроставых асаблівасцей дзяцей, іх інтарэсаў, перыяду навучання, бягучай тэматыкі); варыятыўнасць (прапанаваны дыдактычны матэрыял з'яўляецца разнастайным як па зместу, так і па спосабе яго прадстаўлення); інтэгратыўнасць (прадстаўлены матэрыял можа выкарыстоўвацца ў адукацыйным працэсе пры рашэнні задач розных абласцей вучэбнай праграмы). Напаўненне цэнтра па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры павінна ажыццяўляцца з улікам узроставых псіхалагічных асаблівасцей выхаванцаў, згодна з зместам вучэбнай праграмы для рэалізацыі адпаведных задач. У першай і другой малодшых групах у адпаведнасці з асноўнай мэтай патрыятычнага выхавання - знаёмства з бліжэйшым асяроддзем, фарміраванне элементарных уяўленняў аб родным краі - цэнтр патрыятычнага выхавання павінен змяшчаць матэрыял па сацыяльна-маральным выхаванні і фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры наступнай тэматыкі:
"Дарослыя людзі" (прафесіі, дзеянні, знешні выгляд) - ілюстрацыі, дыдактычныя гульні; "Сям'я" - ілюстрацыі, якія паказваюць сям'ю, членаў сям'і ў асобнасці; якія паказваюць клапатлівыя ўзаемаадносіны чальцоў сям'і, сумесныя дзеянні; фотаальбом «Мая сям'я»; «Дом, у якім ты жывеш» – фатаграфіі, ілюстрацыі розных архітэктурных будынкаў, якія адрозніваюцца па памеры, вонкавым выглядзе, матэрыялу, прызначэнню; "Дзіця і аднагодкі" – ілюстрацыі, якія паказваюць хлопчыкаў і дзяўчынак у розных сітуацыях: дзеці працуюць, дапамагаюць адзін аднаму (дарослым), займаюцца, гуляюць і г. д.; «Эмацыйныя станы» - ілюстрацыі, якія паказваюць розныя эмацыйныя станы дарослых і дзяцей; «Паводзіны дзяцей» – ілюстрацыі, кнігі, якія расказваюць аб правілах паводзін дзяцей у грамадскіх месцах, этыкеце; матэрыял для знаёмства дзяцей з малой радзімай (дзіцячым садам, бліжэйшымі вуліцамі, родным горадам (вёскай)) – фотаматэрыялы, ілюстрацыі, паштоўкі, альбомы; матэрыял па далучэнні дзяцей да вытокаў беларускай народнай культуры – прадметы даўніны, беларускія цацкі, прадметы народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, лялькі ў нацыянальных строях; ілюстрацыі з жывёламі беларускіх лясоў з характэрнымі прыкметамі пораў года; фальклорныя творы (песні, пацешкі, казкі і г. д.) – кнігі, аўдыёзапісы. У сярэдняй групе ажыццяўляецца работа па фарміраванні і пашырэнні ўяўленняў аб сям'і, дзіцячым садку, населеным пункце, у якім пражывае выхаванец, і яго славутасцях, аб знакамітых земляках; па далучэнні да вытокаў беларускай культуры. Такім чынам, змест цэнтра па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры павінен быць пашыраны матэрыяламі: па сацыяльна-маральным выхаванні (сямейныя святы і традыцыі) – фотаматэрыялы, альбомы і інш.; знаёмству дзяцей з малой радзімай: дзіцячым садам, бліжэйшымі вуліцамі, родным горадам, яго знакамітымі жыхарамі, выдатнымі мясцінамі, транспартам, архітэктурай, прафесіямі, характэрнымі для насельніцтва, якія адлюстроўваюць гісторыю ўзнікнення населенага пункта, яго назвы, жывёльны і раслінны свет і інш., – фотаматэрыялы, ілюстрацыі; далучэнні дзяцей да вытокаў беларускай народнай культуры - прадметы даўніны, беларускія цацкі, прадметы народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, лялькі ў нацыянальных касцюмах, дыдактычныя гульні па тэме; знаёмству з дзяржаўнымі сімваламі (Дзяржаўны сцяг, Дзяржаўны герб і Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь) – кнігі, ілюстрацыі, аўдыёзапісы; фарміраванні ўяўленняў аб беларускай арміі, воінах, якія ахоўваюць нашу Радзіму (пагранічнікі, маракі, лётчыкі); выхаванню павагі да абаронцаў Айчыны, да памяці загінуўшых воінаў – фотаматэрыялы, ілюстрацыі і інш.; мастацкай літаратурай маральнай тэматыкі, фальклорнымі творамі ў адпаведнасці з узростам выхаванцаў (казкі, песні, прыказкі, прымаўкі і г. д.) – кнігі, аўдыёзапісы. У старэйшай групе ў цэнтры па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры мэтазгодна прадставіць матэрыялы ў адпаведнасці з такімі напрамкамі работы па патрыятычнаму выхаванню, як краязнаўства; развіццё ўяўленняў аб роднай краіне, дзяржаўных сімвалах, гістарычным мінулым Беларусі: “Мая сям'я” – сямейныя фотаальбомы, самаробныя кнігі на тэмы: “Герб маёй сям'і”, “Як мы разам адпачываем” і інш.; "Родны горад (вёска)" – ілюстрацыі, фотаматэрыялы на тэмы: "Гісторыя ўзнікнення горада", "Прамысловасць горада", "Знакамітыя землякі", "У гады Вялікай Айчыннай вайны", "Наша духоўная спадчына", "Выдатнасці горада"; карта горада; сімвалы горада (герб); «Мой край» – матэрыялы, якія знаёмяць дзяцей са славай і дасягненнямі вобласці (гарады вобласці, чым яны знакамітыя, прамысловасць і сельская гаспадарка вобласці); карта Беларусі; "Абаронцы Айчыны" – ілюстрацыі "Вялікая Айчынная вайна", "Беларуская армія"; фотаматэрыял «Помнікі вайсковай славы»; мастацкая літаратура і дыдактычныя гульні па тэме; макеты (ваенная тэхніка і т. п.); "Людзі, якія праславілі Беларусь" – партрэты; творы мастацкай літаратуры, якія расказваюць пра вялікіх суайчыннікаў; "Далучэнне да вытокаў беларускай народнай культуры" - ілюстрацыі па тэмах: "Як жылі людзі ў Беларусі", "Прадметы даўніны", "З гісторыі беларускага народнага касцюма", "Народныя святы і абрады", "Народны каляндар"; прадметы даўніны; беларускія цацкі; прадметы народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва; лялькі ў нацыянальных строях; дыдактычныя гульні па тэме;
"Наша планета Зямля" - глобус; дзіцячая карта свету; ілюстрацыі; творы мастацкай літаратуры, якія расказваюць пра жыццё людзей у іншых краінах свету, іх звычаях, традыцыях, прафесіях, характэрных для той ці іншай краіны; фальклорныя творы (казкі, быліны, паданні) – кнігі, аўдыёзапісы. Ва ўсіх узроставых групах у цэнтрах па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры мэтазгодна на пастаяннай аснове прадстаўляць вынікі творчай работы выхаванцаў, такія як малюнкі, вырабы і інш. (індывідуальныя і калектыўныя), у адпаведнасці з бягучым тэматычным планаваннем па гэтым напрамку (напрыклад, паштоўкі да Дня абаронцаў. Беларусі” і г. д.). Развіццёвае прадметна-прасторавае асяроддзе іншых памяшканняў установы дашкольнай адукацыі таксама павінна быць накіравана на фарміраванне асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў: у фізкультурнай зале мэтазгодна прадставіць атрыбуты да беларускіх народных рухомых гульняў, у музычнай зале – беларускія народныя музычныя інструменты, аўдыёзапісы беларускіх касцюмаў. У афармленні памяшканняў установы дашкольнай адукацыі рэкамендуецца выкарыстанне прадметаў беларускага народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, якія пры гэтым павінны быць эстэтычна, функцыянальна і метадычна апраўданы. V. Узаемадзеянне ўстановы дашкольнай адукацыі з бацькамі (законнымі прадстаўнікамі) выхаванцаў, накіраванае на фарміраванне асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры Фарміраванне асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў павінна ажыццяўляцца ў цесным супрацоўніцтве і ўзаемадзеянні ўстановы дашкольнай адукацыі і сям'і праз уключэнне бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў у адукацыйны працэс. Узаемадзеянне ўстановы дашкольнай адукацыі і сям'і павінна быць накіравана на рэалізацыю шэрага задач: аб'яднанне намаганняў педагагічных работнікаў і бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў у пытаннях духоўна-маральнага і патрыятычнага выхавання дзяцей; далучэнне дзяцей да традыцыйных для Беларусі духоўна-маральных і культурных каштоўнасцей; фарміраванне асноў духоўна-маральнай асобы з актыўнай жыццёвай пазіцыяй, грамадзянскай самасвядомасці выхаванцаў; выхаванне ў дзяцей патрыятычных пачуццяў, якія злучаюць розныя пакаленні; назапашванне выхаванцамі станоўчага эмацыйнага досведу, развіццё іх пазнавальнай матывацыі; пашырэнне ўяўленняў і ўзбагачэнне ведаў бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў па пытаннях фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры дзяцей. Формамі ўзаемадзеяння ўстановы дашкольнай адукацыі і сям'і могуць быць: кансультацыі для бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў па пытаннях патрыятычнага выхавання дзяцей у сям'і: "Знаёмім дзяцей з малой радзімай", "Роля сям'і ў выхаванні патрыятычных пачуццяў у дзяцей", "Маральна-патрыятычнае выхаванне дзяцей дашкольнага ўзросту" і інш.; практыкумы-семінары для бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў, сустрэчы за круглым сталом, вечары пытанняў і адказаў; сумесныя святы, забавы, фізкультурныя святы і вольны час: "Дзень Перамогі", "Дзень абаронцаў Айчыны і Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь", "Дзень працы" і інш.; экскурсіі (у тым ліку віртуальныя): "Наша сталіца", "Па гістарычных мясцінах Беларусі", "Край блакітных азёр" і інш.; маршруты выхаднога дня (у тым ліку віртуальныя) - наведванне тэатраў, музеяў, выставак адпаведнай тэматыкі, славутасцяў населенага пункта, у якім пражываюць выхаванцы; удзел у святочных гарадскіх мерапрыемствах: "Дзень горада", "Дзень Перамогі" і інш.; сумесныя адукацыйныя праекты: "Мой радавод", "Нашы сямейныя традыцыі", "Народны тэатр батлейка", "Ніхто не забыты, нішто не забыта" і інш.; сумесныя творчыя тэматычныя выставы, фотавыставы: "Пакаленні", "Прафесіі нашых бацькоў", "Традыцыйныя рамёствы Беларусі", "Дзень роднай мовы", "Сямейныя рэліквіі ваенных гадоў" і інш.; выраб кніг, фотаальбомаў: "Я і ўся мая сям'я", "Дрэва маёй сям'і", "Я памятаю, я ганаруся" і інш.; сумесны выраб касцюмаў, дэкарацый, атрыбутаў, лялек для спектакляў, удзел у пастаноўках.
Па-ранейшаму актуальным з'яўляецца падрыхтоўка і размяшчэнне інфармацыйных матэрыялаў адпаведнай тэматыкі на стэндах у памяшканнях установы дашкольнай адукацыі, на афіцыйным сайце, старонцы ў сацыяльных сетках, у мэсэнджэрах, бацькоўскіх чатах («Цікавыя факты з гісторыі нашага горада», «Запрашаем прыняць удзел», «Прачытайце разам з дзіцем», «Да Дня Перамогі: якія мерапрыемствы можна наведаць з дзіцем», «Падарожжам па фотаздымку»). Мэтазгодна прыцягненне бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў да напаўнення развіваючага прадметна-прасторавага асяроддзя ўстановы дашкольнай адукацыі аб'ектамі, накіраванымі на фарміраванне асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў. Рэкамендуецца стварэнне бібліятэкі для бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў, у якой былі б прадстаўлены навучальныя выданні, дыдактычныя гульні, навукова-метадычныя часопісы, мастацкая літаратура адпаведнай тэматыкі. Акцэнт ва ўзаемадзеянні з бацькамі (законнымі прадстаўнікамі) выхаванцаў ставіцца на правядзенні забаўляльных форм, паколькі яны садзейнічаюць устанаўленню давернага кантакту паміж усімі ўдзельнікамі адукацыйнага працэсу. Пры планаванні дзейнасці ўстановы дашкольнай адукацыі ў структурны кампанент плана "Узаемадзеянне з сем'ямі выхаванцаў" у рамках форм работы па павышэнні псіхолагапедагагічнай кампетэнтнасці бацькоў (законных прадстаўнікоў) выхаванцаў і ўключэнні іх у адукацыйны працэс рэкамендуецца ўключыць работу па фарміраванні асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў. Рэкамендуецца ўключаць у змястоўны аспект пасяджэнняў метадычных аб'яднанняў, педагагічных саветаў пытанні патрыятычнага выхавання ўдзельнікаў адукацыйнага працэсу, а таксама арганізоўваць метадычныя мерапрыемствы па абмене вопытам педагагічных работнікаў. VI. Навукова-метадычнае забеспячэнне працэсу фарміравання асноў грамадзянска-патрыятычнай культуры выхаванцаў Фарміраванне ў выхаванцаў грамадзянскасці і нацыянальнай самасвядомасці, патрыятычных пачуццяў, маральнай культуры ажыццяўляецца ў розных відах дзіцячай дзейнасці ў адпаведнасці з узроставымі і індывідуальнымі магчымасцямі выхаванцаў. З гэтай мэтай распрацаваны і прымяняюцца ў адукацыйным працэсе ўстаноў дашкольнай адукацыі навучальныя выданні, афіцыйна зацверджаныя або дапушчаныя ў якасці адпаведнага віду навучальнага выдання Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Гарэлава, Л. А. Твая сталіца : стадыёны і спортпляцоўкі Мінска (ад 5 да 7 гадоў) / Твая сталіца : стадыёны і спортпляцоўкі Мінска (ад 5 да 7 гадоў) : вучэбны наглядны дапаможнік для педагогаў устаноў дашкольнай адукацыі з беларускай / рускай мовай навучання / Л. А. – Мінск: Народная асвета, 2016. – 22 с. рус. + 22 с. бел. : 26 л. глей. – (Серыя «Старонкі роднай зямлі» / Серыя «Старонкі роднай зямлі»). Гракова, К. Г. Твая сталіца: заводы і фабрыкі Мінска (ад 5 да 7 гадоў) / Твая сталіца: заводы і фабрыкі Мінска (ад 5 да 7 гадоў): вучэбны наглядны дапаможнік для педагогаў устаноў дашкольнай адукацыі з рускай / беларускай мовай навучання / К. Г. Гракова. – Мінск: Народная асвета, 2016. – 16 с. рус. + 16 с. бел. : 26 л. глей. – (Серыя «Старонкі роднай зямлі» / Серыя «Старонкі роднай зямлі»). Давідовіч, А. Л. Мір, у якім я жыву: вучэбна-метадычны дапаможнік для педагогаў устаноў дашкольнай адукацыі з беларускай мовай навучання / А. Л. Давідовіч, А. І. Смалер. - Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2020. - 208 с. – (УМК «Мае першыя ўрокі»). Давідовіч, А. Л. Святло, у якім я жыву : вучэбна-метадычны дапаможнік для педагогаў устаноў / А. Л. Давідовіч, А. І. Смалер. – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2020. – 208 с. – (ВМК "Мае першыя ўрокі"). Давідовіч, А. Л. Святло, у якім я жыву / А. Л. Давідовіч, А. І. Смалер. – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2020. – 88 арк. глей. – (ВМК "Мае першыя ўрокі"). Давідовіч, А. Л. Святло, у якім я жыву. Рабочы сшытак / Мір, у якім я жыву. Рабочы сшытак : навучальны дапаможнік для выхаванцаў старэйшых груп (ад 5 да 7 гадоў) устаноў / А. Л. Давідовіч, А. І. Смалер. – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2020–2022. - 80 с. : іл. – (ВМК "Мае першыя ўрокі"). Давідовіч, А. Б. Твая сталіца : архітэктура Мінска (ад 5 да 7 гадоў) / Твая сталіца : архітэктура Мінска (ад 5 да 7 гадоў) : вучэбны наглядны дапаможнік для педагогаў устаноў дашкольнай адукацыі з рускай / беларускай мовай навучання / Я. Б. Давідовіч. – Мінск: Народная асвета, 2016. – 16 с. рус. + 16 с. бел. : 29 л. глей. – (Серыя «Старонкі роднай зямлі» / Серыя «Старонкі роднай зямлі»).