Семінар-практыкум «Выкарыстанне інтэлект-карты ў развіцці гаворкі дзяцей»
Мэта: павышэнне ўзроўню прафесійнай кампетэнтнасці педагогаў праз асваенне навукова-метадычных і практычных асноў прымянення ў адукацыйнай дзейнасці метаду "Інтэлект-карт".
Задачы:
Пазнаёміць педагогаў з метадам «Інтэлект-карт» у развіцці гаворкі дзяцей
Паказаць магчымасці прымянення інтэлек- карт у адукацыйнай дзейнасці з дашкольнікамі.
Адпрацаваць методыку стварэння інтэлект-карт.
Запланаваны вынік: павышэнне ўзроўню прафесійнай кампетэнцыі педагогаў дашкольнай адукацыі, іх матывацыі па сістэмным выкарыстанні ў практыцы метаду інтэлект-карт.
Абсталяванне, матэрыялы, інструменты: папера фармату А2, маркеры або фламастары, карцінны матэрыял. ТСО: экран, ноўтбук, праектар.
План правядзення семінара:
І частка (уступная):
1.1. Паняцце «інтэлект-карта».
1.2. З гісторыі ўзнікнення інтэлект-карты.
1.3.Перавагі выкарыстання інтэлект-карт у працы з дашкольнікамі.
1.4.Патрабаванні да складання інтэлект-карты.
ІІ частка (асноўная) «Пабудова інтэлект- карты»
ІІІ частка (заключная).
Ход:
І.Уводная.
Слайд 2 Паняцце «інтэлект-карта».
Кожны педагог спрабуе знайсці новыя ідэі, падыходы, формы і метады работы ў сваёй педагагічнай дзейнасці, якія адпавядалі б узросту выхаванцаў, былі б ім цікавыя і найбольш эфектыўна вырашалі педагагічныя, адукацыйныя і выхаваўчыя задачы. Такі новай формай працы стаў метад інтэлект - карт.
Інтэлект-карта - гэта ўнікальны і просты метад запамінання інфармацыі, які забяспечвае высокую пазнавальную актыўнасць дзяцей у розных відах дзейнасці, і спрыяе ўзаемадзеянню дзяцей з дарослымі і аднагодкамі. Навошта ствараюцца?
Мэта складання mind maps - сабраць інфармацыю аб прадмеце, аб'екце або з'яве. Падчас складання карты педагогі з выхаванцамі разважаюць, папаўняюць слоўнікавы запас, аналізуюць, сінтэзуюць і абагульняюць звесткі. Інтэлект-карты дапамагаюць дзецям развіваць складную, лагічную, пісьменную мову, а таксама самастойна і ясна выкладаць думкі, выдзяляць галоўную з іх і запамінаць вывучаны матэрыял.
Слайд -3 З гісторыі ўзнікнення інтэлект-карты.
Аўтарам дадзенага метаду з'яўляецца Тоні Бьюзен, брытанскі псіхолаг, аўтар методыкі запамінання, творчасці, арганізацыі мыслення і крэатыўнасці. Літаральна слова "mind" азначае "розум", а слова "maps" - "карты". У выніку атрымліваюцца "карты розуму" гэтак жа іх яшчэ завуць "ментальныя карты", "карты памяці", але часцей за ўсё выкарыстоўваецца тэрмін "інтэлект-карты". У рабоце з дзецьмі дашкольнага ўзросту метад інтэлект-карт прапанаваны кандыдатам педагагічных навук Акіменка Валянцінай Міхайлаўнай, якая прапанавала выкарыстоўваць гэты метад для развіцця складнай гаворкі.
Слайд 4 . Выкарыстанне інтэлект-карт таксама дапамагае развіць:
дробную маторыку рук;
дапытлівасць;
здольнасць да творчай самарэалізацыі.
Інтэлект-карты развіваюць у дзяцей такія навыкі, як:
актыўнасць;
дапытлівасць;
авалоданне сродкамі зносін;
авалоданне спосабамі ўзаемадзеяння.
Слайд 5 Патрабаванні да складання інтэлект-карты.
Агульны алгарытм складання інтэлект - карты па замацаванні і абагульненню матэрыялу па штотыднёвым лексічным тэмах.
1.Для складання карты выкарыстоўваюцца каляровыя алоўкі, фламастэры, маркеры.
2. Ліст паперы размяшчаецца гарызантальна, галоўная ідэя (агульная тэма) размяшчаецца ў цэнтры старонкі для яе выявы можна выкарыстоўваць як словы, так і карцінкі.
Ад цэнтральнага малюнка адыходзяць лініі - думкі, па гадзіннікавай стрэлцы. Лепш маляваць выгнутыя галіны (як у дрэва), чым прамыя лініі. Галіны не павінны пераплятацца з суседнімі галінамі.
4. Пад лініяй галіны пішацца адно ключавое слова, можна выкарыстоўваць карцінкі, малюнкі, асацыяцыі. Кожная думка абводзіцца. Дзеці называюць словы - назоўнікі і адлюстроўваюць тое, што назвалі. Далей да кожнага назоўніка падбіраюцца словы - прыкметы, словы-дзеясловы і г.д.
5.Падчас мадэлявання дадаюцца знакі і ілюстрацыі.
Далей пры набыцці новых ведаў па тэме дзеці з дапамогай дарослага або самастойна (увесь тэматычны тыдзень) уносяць дапаўненні ў карту. У канцы тыдня падводзяць вынік працы (апавяданне) з апорай на інтэлект - карту.
Заняткі па фармаванні складнай гаворкі з выкарыстаннем інтэлект - карт па кожнай лексічнай тэме можна праводзіць у канцы працы па дадзенай тэме, бо яго правядзенне патрабуе вызначанага набору інфармацыі па тэме. Складанне інтэлект - карты можа праходзіць на адным занятку ці на працягу тыдня па вызначанай лексічнай тэме.
Слайд 6 Напрыклад Тэма «Зіма»
Ужо з чатырохгадовага ўзросту дзіцяці можна прапанаваць працу з інтэлект-картамі. Галоўнае, каб матэрыял быў даступны для яго разумення. Напрыклад, выбраўшы тэму восені, можна дапамагчы дзіцяці выбраць атрыбутыку восені - дождж, жоўтыя лісцікі, парасон, гумовыя боцікі і г.д. З часам, матэрыял можна ўскладняць, дадаючы новыя паняцці і з'явы.
Слайд 7 У педагагічнай практыцы можна прымяняць інтэлект-карты наступным чынам:
Збор матэрыялу аб прадмеце або аб'екце - першы напрамак
Стварэнне інтэлект - карты ў ходзе абмеркавання прадмета або тэмы.
Слайд 8/9 Замацаванне і абагульненне матэрыялу. Стварэнне абагульненай інтэлект – карты можа з'яўляцца выніковай працай па вывучаных тэмах. Гэтая праца праводзіцца, як індывідуальна, так і франтальна.
Слайд 10-11 Развіццё складнай гаворкі. Складанне апавяданняў па інтэлект-карце. Выконваючы дадзенае заданне, дзеці самастойна і паслядоўна выкладаюць свае думкі, становяцца больш актыўнымі пры размове, фарміруюцца ўменні адказваць на пытанні распаўсюджана, слоўнік становіцца дакладны і разнастайны.
Метад інтэлект - карты служыць сродкам планавання выказвання, можа быць скарыстаны ў працы над такімі выглядамі складнага маналагічнага выказвання, як: пераказ; апавяданне-апісанне, апавяданне-параўнанне, апісальныя загадкі; творчае апавяданне.
Слайд 12 Навучанне складанню апісальных апавяданняў па інтэлект - карце можна пачаць з лексічнай тэмы «Агародніна». Спачатку фармуем слоўнік назоўнікаў, прыметнікаў. Праводзім даследаванне на натуральнай гародніне, абгаворваючы форму, колер, густ, тактыльныя адчуванні. Напрыклад, мы разгледзелі памідор і вызначылі, што памідор:
-які па форме? (круглы)
-які па колеры? (чырвоны)
-паспрабавалі на густ, ён які? ( кісла- салодкі)
- калі сокам напоўніўся рот, ён які? (сакавіты)
- калі націснуць на памідор, ён які? (мяккі)
- дзе расце памідор? (у агародзе на градцы)
На аснове назапашанага слоўніка прыметнікаў фарміруем навык складання апісальнага апавядання аб прадмеце з выкарыстаннем інтэлект - карты.
“Гэта памідор. Ён круглы, сакавіты, кісла-салодкі. Навобмацак памідор мяккі. Памідор расце ў агародзе на градцы. Памідор - гэта гародніна»
Слайд 13 Далей працуем над фармаваннем дзеяслоўнага слоўніка ў гульні «Як бабуля вырошчвае гародніну». У інтэлект - карце малююцца карцінкі - схемы работ на агародзе (фігура чалавека, палівачка, рыдлёўка, граблі, кошык). Кожная карцінка абмаўляецца з дзецьмі. Дзіця абапіраючыся на інтэлект - карту, распавядае: «Бабуля пасадзіла расаду, даглядае яе: палівае, рыхліць, угнойвае. Збірае ўраджай».
Слайд 14 Пасля гульні «Прыгатуем абед» у інтэлект - карту дадаюцца карцінкі - схемы: тарка, нож, рондаль, слоік, шклянка. Абапіраючыся на навочнасць, дзеці расказваюць: «Гародніну тром, рэжам, варым, кансервуем, выціскаем сок».
Да збору інфармацыі для складання інтэлект - карты актыўна прыцягваюцца і бацькі. Апісальны аповяд уключае ў сябе назву аб'екта, апісанне яго асаблівасцяў, паводзін, абыходжанне з аб'ектам. Калі ўсе ўяўленні аб аб'екце сабраны ў інтэлект - карце, яе можна выкарыстоўваць для складання апісальнага апавядання на занятках па фарміраванні
Чытанне апавядання.
Абазначэнне галоўнай ідэі ў цэнтры (назва апавядання).
Выява галінак у колеры ад галоўнай ідэі з нумарацыяй.
Разбор апавядання па частках з наступным мадэляваннем.
Мадэляванне апавядання поўнасцю.
Самастойнае ўзнаўленне апавядання па інтэлектуальнай карце.
Варыянты працы з інтэлект - картамі ў залежнасці ад складанасці працы з імі і ўзроўню развіцця дзяцей.
I варыянт. Дзеці прайграваюць аповед па схеме інтэлект - карты, складзенай педагогам. Чытаецца апавяданне. Разбіраюцца незразумелыя словы для дзяцей. Задаюцца пытанні па тэксце, дзеці з дапамогай інтэлект – карты адказваюць на пытанні поўнымі прапановамі
II варыянт. Дзеці з дапамогай педагога складаюць інтэлект-карты па зададзеным апавяданні і пераказваюць яго. Чытаецца апавяданне. Разбіраюцца незразумелыя словы для дзяцей. Бярэцца ў гарызантальным кірунку вялікі чысты ліст. У цэнтры абазначаецца загаловак тэксту. Выкарыстоўваючы рознакаляровыя колеры ручак, маркераў, алоўкаў малююцца розныя тоўстыя, крывыя адгалінаванні ад загалоўка.
Затым пытанні задаюцца так, каб некалькі прапаноў аб'ядноўваліся ў адну думку. І з дапамогай графічных выяў, схем, малюнкаў, фігур, карцінак адлюстроўваюцца мадэлі думак па тэсце.
III варыянт. Дзеці самастойна складаюць інтэлект- карты па зададзеным расказе з элементамі сачынення. А потым пераказваюць яго.
IV варыянт. Дзеці самастойна складаюць аповяд і адначасова мадэлююць яго па частках: пазначаецца тэма, дзеці складаюць інтэлект - карту, выкарыстоўваючы карцінкі і ўключаючы свае малюнкі, малюнкі. Па складзенай інтэлект - карце расказваюць сваё апавяданне. Такім чынам, наглядная мадэль інтэлект - карты выступае ў ролі плана, які забяспечвае складнасць і паслядоўнасць апавяданняў дзіцяці.
Слайд 17 Варыянты стварэння карт
Карты розуму можна ствараць некалькімі спосабамі, але ў кожным з іх галоўная роля адводзіцца дзецям. Тое, што дзеці робяць самі, запамінаецца прасцей і лепш:
дзіця робіць яе графічна з дарослым або самастойна;
педагог складае карту, а дзеці прыдумляюць апавяданне і абагульняюць інфармацыю;
дзеці робяць інтэлектуальныя карты з бацькамі як хатняе заданне.
Слайд 18 Рэкамендацыі па прымяненні інтэлект-карты
Слайд 19 Дынаміка ў маўленчым развіцці
Як выкарыстоўваць карты ў далейшым? Гатовая інтэлект-карта ў далейшым можа быць выкарыстана наступным чынам:
1) Карта можа змяшчацца ў бацькоўскім кутку для агляду, каб прыцягнуць увагу бацькоў і актывізаваць іх дзейнасць у вырашэнні сумесных выхаваўча-адукацыйных задач.
2) Таксама карту выкарыстоўваем для актуалізацыі наяўных у дзяцей ведаў у ходзе заняткаў або свабоднай дзейнасці.
3) Інтэлект – карту можна выкарыстоўваць пры складанні і абароне дзіцяча-бацькоўскага праекта на пэўную тэму.
4) Па жаданні дзяцей, інтэлект - карту можна перадаць у іншую групу для аналагічнага выкарыстання.
5) Самастойна складзеную дзіцем карту можна прапанаваць змясціць у яго асабістае партфоліё.
6) Вырабленыя "сямейныя" або "камандныя" інтэлект - карты могуць прыняць удзел у выставах або конкурсах на лепшую карту.
ІІ Асноўная. Пабудова інтэлект-карты.
А зараз я прапаную паспрабаваць стварыць інтэлект-карты. Вы можаце запісваць, маляваць, прыляпляць карцінкі.
Давайце паглядзім, што ўдалося. Прадстаўце калі ласка сваю інтэлект -карту.
ІІІ. Заключная
А зараз прапаную выказаць свае ўражанні з дапамогай Рэфлексіўнай мішэні:
1.карыснасць атрыманай інфармацыі
2. Даступнасць выкладу
.3. Навізна атрыманай інфармацыі
4. Матывацыя да аналізу сваёй дзейнасці
Кожны ўдзельнік ручкай чатыры разы (па адным у кожны сектар) "страляе" у мішэнь, робячы пазнаку (кропку, плюс і г.д.). Пазнака адпавядае яго ацэнцы вынікаў узаемадзеяння. Калі ўдзельнік вельмі нізка ацэньвае вынікі, то пазнака ставіцца ім у "малако" ці ў поле "О" на мішэні, калі вышэй, то ў поле "5". Калі вынікі ацэньваюцца вельмі высока, то пазнака ставіцца ў "яблычак", у поле "10" мішэні.
Семінар-практыкум я хацела б скончыць словамі Антуана дэ Сэнт-Экзюперы. "Не крыўдзіце дзяцей гатовымі формуламі, формулы - пустата; узбагаціце іх выявамі і карцінамі, на якіх бачныя злучныя ніткі. Не абцяжарвайце дзяцей мёртвым грузам фактаў; навучыце іх прыёмам і спосабам, якія дапамогуць іх спасцігаць".
Літаратура:
Акименко В.М.Прымяненне інтэлектуальных карт у працэсе навучання дашкольнікаў/Журнал Пачатковая школа, вып.7/12
Бьюзен, Т. Супердумства / Тоні і Бары Бьюзен. - Мінск, 2008.
Сохіна, Ф.А. Развіццё гаворкі дзяцей дашкольнага ўзросту / Ф.А. Сохіна. - М., 1984.
Швайко, Г.С. Гульні і гульнявыя практыкаванні для развіцця гаворкі / Г.С. Швайко. - М., 1983.
Суміна В.А., ГБОУ СА «ЦПМСС «Маўленчы цэнтр» Забеспячэнне маўленчай рэабілітацыі навучэнцаў з ТНР сродкамі карэкцыйных тэхналогій, заснаваных на нейрапсіхалагічных тэорыях.
ПАМЯТКА
алгарытм складання інтэлект - карты
1.Для складання карты выкарыстоўваюцца каляровыя алоўкі, фламастэры, маркеры.
2. Ліст паперы размяшчаецца гарызантальна, галоўная ідэя (агульная тэма) размяшчаецца ў цэнтры старонкі для яе выявы можна выкарыстоўваць як словы, так і карцінкі.
Ад цэнтральнага малюнка адыходзяць лініі - думкі, па гадзіннікавай стрэлцы. Лепш маляваць выгнутыя галіны (як у дрэва), чым прамыя лініі. Галіны не павінны пераплятацца з суседнімі галінамі.
4. Пад лініяй галіны пішацца адно ключавое слова, можна выкарыстоўваць карцінкі, малюнкі, асацыяцыі. Кожная думка абводзіцца. Дзеці называюць словы - назоўнікі і адлюстроўваюць тое, што назвалі. Далей да кожнага назоўніка падбіраюцца словы - прыкметы, словы-дзеясловы і г.д.
5.Падчас мадэлявання дадаюцца знакі і ілюстрацыі.